Verlichting bepaalt voor een groot deel hoe een ruimte aanvoelt. Een woonkamer met één lamp aan het plafond oogt vlak, terwijl dezelfde ruimte met een paar spots, wandlampen en een staande lamp ineens diepte krijgt. Wie de verlichting bij een verbouwing of renovatie opnieuw laat aanleggen, heeft de kans om dat in één keer goed te regelen.
Licht in lagen
Lichtontwerpers werken met drie lagen: algemeen licht om de ruimte te vullen, taakverlichting voor plekken waar gelezen, gekookt of gewerkt wordt, en sfeerlicht dat accenten legt op een wand, kast of schilderij. In de praktijk betekent dat meerdere lichtpunten op verschillende schakelaars. Dat moet vóór het stucwerk bekend zijn, want elk lichtpunt vraagt een leiding en een plek in de schakeling.
Inbouwspots: aantal en plaatsing
Inbouwspots zijn populair omdat ze strak in het plafond verdwijnen. Een veelgemaakte fout is te veel spots in een raster, waardoor het plafond op een gatenkaart gaat lijken. Beter is spots te richten op wat verlicht moet worden: het aanrecht, de eettafel, een wand met kasten. Bij een verlaagd plafond is de inbouwdiepte meestal geen probleem. In een betonplafond is dat lastiger en zijn opbouwspots of een verlaagd deel soms de enige oplossing.
Dimmers en ledlampen
Niet elke ledlamp is dimbaar en niet elke dimmer werkt goed met led. Een oude dimmer die bedoeld was voor gloeilampen kan led laten flikkeren of zoemen. Moderne led-dimmers zijn afgestemd op lage vermogens. Het helpt om per groep lampen van hetzelfde type te kiezen, zodat ze gelijk dimmen. Ook de kleurtemperatuur verdient aandacht: 2700 kelvin geeft warm licht voor de woonkamer, in een keuken of werkruimte werkt iets koeler licht prettiger.
Slimme verlichting
Steeds vaker komt de vraag om verlichting via een app of spraakassistent te bedienen. Dat kan met slimme lampen, maar ook met slimme schakelaars of dimmers in de wand. Die laatste variant heeft als voordeel dat de gewone schakelaar blijft werken voor bezoek of huisgenoten. Voor sommige slimme schakelaars is een nuldraad in de schakeldoos nodig, iets wat in oudere woningen niet altijd aanwezig is.
Wat de installatie aan moet kunnen
Led verbruikt weinig, dus de belasting van een lichtgroep is zelden het probleem. Wel komen er bij een renovatie vaak extra lichtpunten en schakelingen bij, en soms buitenverlichting of tuinverlichting. Dan is het verstandig de indeling van de groepen opnieuw te bekijken. Een elektricien kan aangeven of de bestaande groepen volstaan of dat een extra groep logischer is.
Een voorbeeld van een installateur die verlichting aanlegt, van spots tot complete lichtplannen, is Vonkstra Elektra uit Utrecht. Het bedrijf werkt ook in de omliggende plaatsen; voor Zeist staat de informatie op vonkstraelektra.nl.
Tot slot
Goede verlichting begint bij een plan op papier: welke lagen, welke lichtpunten, welke schakelaars. Wie dat vastlegt voordat er gestuct wordt, voorkomt achteraf leidingen in het zicht en lampen op de verkeerde plek.